Συνεχίζοντας το μπλογκοπαίχνιδο με τα "Ματωμένα Χώματα" και τη Διδώ Σωτηρίου

"Η Ιστορία έγνεθε, έγνεθε γυρίζοντας τις νίκες σε ξαφνικούς χαμούς και τα δάκρυα
σ` άλλα δάκρυα - έγνεθε
ατάραχη κι ακατανόητη κι ανεπανάληπτη κι ασίγαστη και οριστική".

Τάσος Λειβαδίτης, Συμφωνία αρ. 1. 1957

Ακολουθώντας τις ιδιαίτερες και πολύ ξεχωριστές περπατησιές της Ειρήνης, συνεχίζουμε το μπλογκοπαίχνιδο με τα "Ματωμένα Χώματα" το οποίο, όπως πολύ σωστά επισημαίνει η Λίλα, "ξεπερνάει τα όρια του παιχνιδιού" και μετατρέπεται σε κέντρισμα μνήμης, για να κινηθεί η ανάμνηση των ανθρώπων που κατακρεουργήθηκαν και που το χαμόγελό τους έγινε οδυνηρή γκριμάτσα. Και η Άννα στο παιχνίδι με πολύ ωραίες φωτο-ψηφίδες.

ΔΙΔΩ ΣΩΤΗΡΙΟΥ
"Η ΑΓΕΡΑΣΤΗ ΜΑΝΩΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ"

Η Διδώ Σωτηρίου

στη Νεοελληνική Εικονιστική Προσωπογραφία

από τον Ψηφιακό Θησαυρό Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού
ΠΑΝΔΕΚΤΗΣ

Η συνέχεια λοπόν, με αναζήτηση στο σώμα κειμένων της Βιβλιοθήκης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης "Άρθρα Εφημερίδων και Περιοδικών". Πληκτρολογώντας στη διεύθυνση http://cds.lib.auth.gr/Articles/ "Ματωμένα Χώματα" ή "Διδώ Σωτηρίου" προκύπτει αριθμός αποτελεσμάτων, από τα οποία έκανα τις δικές μου επιλογές.

• ΝΙΚΗ 30 Μαρτίου 1991

"Γεννήθηκα το 1909 πριν τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, έχω ζήσει και τον δεύτερο Παγκόσμιο, πράγμα που έχει επηρεάσει και το έργο μου. Γεννήθηκα σε μια ζεστή χώρα που οι γιαγιάδες βάζουν τον "Μάρτη" στα χεράκια των παιδιών, στη Μικρά Ασία στο Αϊντίνιον. Χώματα ευλογημένα. Όπου έβαζες ένα κλαράκι ξεραμένο έβγαζε φύλλα. Αυτή η γη η εύφορη, η όμορφη, όπου οι Μικρασιάτες μέχρι τον πόλεμο είχαν τα πάντα στα χέρια τους, είναι η γη μου.

• Ο Λόγος, Κυριακή 31 Μαρτίου 1991

Ματωμένα Χώματα,

σπορά της φρίκης όσων ζουν από τον πόλεμο σε βάρος των λαών!

Χαρακτηρίστηκε ως το "βιβλίο της σύγχρονης εξόδου". Χωρίς ιδέα σοβινισμού διηγείται μυθιστορηματικά την περιπέτεια του μικρασιατικού ελληνισμού, που μετά την καταστροφή πέρασε στην Ελλάδα. Η Διδώ Σωτηρίου, με τη διήγησή της, ζωντανεύει το ανθρώπινο δράμα όλων των μικρών λαών που προσφέρονται θυσία και οδηγούνται ως πρόβατα επί σφαγήν στο βωμό των ιμπεριαλιστικών συμφερόντων. Το 1962, που εκδόθηκαν τα "Ματωμένα Χώματα" είχαν τεράστια απήχηση ακόμα και στην Τουρκία. ...Από αυτόπτες μάρτυρες πήρε το υλικό της η Διδώ Σωτηρίου. Έσκυψε πάνω απ` τις μνήμες των ζωντανών και με ευλάβεια και προσοχή τράβηξε μέσα απ` την καρδιά τους το πικρό παράπονο και το πελώριο "γιατί".

• Έθνος της Κυριακής, 4 Οκτωβρίου 1987

Ετούτο το βιβλίο μοιάζει να `χει βόλια τις σελίδες του που σε πυροβολάνε - το τελειώνεις κι έχεις γευτεί όλη τη χαμένη ευτυχία κι όλο τον πόνο της Μικρασίας. Γιατί, τα "Ματωμένα Χώματα" της Διδώς Σωτηρίου είναι ένα μυθιστόρημα -πολιτικοκοινωνιολογικό δοκίμιο και μαζί ένα ποίημα για την ανθρωπιά που κατακρεουργήθηκε και για το χαμόγελο που έγινε οδυνηρή γκριμάτσα για ενάμισι εκατομμύριο Έλληνες της Ιωνίας και για όλο τον Ελληνισμό. ...Παίρνουν τον αναγνώστη από το χέρι και τον τριγυρνούν στην ύπαιθρο και στις πολιτείες της Μικρασίας, σε ήθη και έθιμα, σε γλέντια, λεβεντιές, έρωτες, σκληρότητες, τρυφερότητες, αγωνίες, αγριότητες, πληγές, θανάτους. ...Και `κείνη γλώσσα! Σαν μάγισσα δίνει ζωή... Αυτό είναι λογοτεχνία: το πηγαίο ν` αγγίζεται από τον τεχνίτη, να μεταμορφώνεται σε λόγο με σημασία - και η Διδώ Σωτηρίου κρατάει με σεβασμό την πένα της μπροστά στο λαϊκό μέλημα...

• ΤΑ ΝΕΑ, 1 Φεβρουαρίου 1999

Η Διδώ Σωτηρίου, που στα 90 της η εσωτερική της φλόγα έκαιγε πολύ πιο έντονα απ` ό,τι σε πλήθος νεώτερούς της συμβούλευε τις νέες γενιές:

"Να κάνουν λιγότερα αλλά τέτοια που να πιάνουν τόπο.

Να βοηθήσουν αυτή τη χώρα να γίνει λίγο πιο ξύπνια και λίγο πιο διεκδικητική.

Να παίρνουν τα μέτρα τους και να ρίχνονται στην αναζήτηση. Γιατί αυτή είναι η πιο ωραία.

Να χαίρονται τη ζωή με τα καλά της και τα κακά της".

Μπλογκοπαίχνιδο με τα "Ματωμένα Χώματα" της Διδώς Σωτηρίου

Το ξεκίνησε η Εαρινή Συμφωνία (Αγγελική Κώττη) κι εμείς ακολουθούμε μετά χαράς!

Η Διδώ Σωτηρίου θυμάται διαβάζοντας αποσπάσματα από τα "Ματωμένα Χώματα" (σελ. 311-314).

- Φωτιά!
- Φωτιά!
- Βάλαν φωτιά στη Σμύρνη!
Πεταχτήκαμε ορθοί. Κοκκινόμαυρες φλόγες τινάζονταν στον ουρανό, χοροποδηχτές.
- Είναι κατά την Αρμενογειτονιά.
- Κατά κει φαίνεται να `ναι.
- Πάλι οι Αρμεναίοι θα τα πλερώσουνε!
- Αποκλείεται να κάψουνε ολόκληρη τη Σμύρνη. Ποιο συμφέρον έχουνε; Αφού έγινε πια δική τους...
Ποιο συμφέρον είχαμε μεις που καίγαμε τα τουρκοχώρια στην υποχώρηση;
Η φωτιά απλωνόταν παντού. Ντουμάνιασε ο ουρανός. Μαύρα σύγνεφα ανηφορίζανε και μπερδευότανε το `να με τ` άλλο. Κόσμος, εκατοντάδες χιλιάδες κόσμος, τρελός από φόβο, αρχίνησε να τρέχει απ` όλα τα στενοσόκακα και τους βερχανέδες και να ξεχύνεται στην παραλία σαν μαύρο ποτάμι.
- Σφαγή! Σφαγή!
- Παναγιά, βοήθα!
- Προφτάστε!
- Σώστε μας!
Η μάζα πυκνώνει, δεν ξεχωρίζεις ανθρώπους, μα ένα μαύρο ποτάμι που κουνιέται πέρα δώθε απελπισμένα, δίχως να μπορεί να σταθεί ούτε να προχωρήσει. Μπρος θάλασσα, πίσω φωτιά και σφαγή! Ένας αχός κατρακυλάει από τα βάθη της πολιτείας και σπέρνει τον πανικό.
-Τούρκοι!
- Τσέτες!
- Μας σφάζουνε!
- Έλεος!
Η θάλασσα δεν είναι πια εμπόδιο. Χιλιάδες άνθρωποι πέφτουνε και πνίγονται. Τα κορμιά σκεπάζουνε τα νερά σαν να `ναι μόλος. Οι δρόμοι γεμίζουνε κι αδειάζουνε και ξαναγεμίζουνε. Νέοι, γέροι, γυναίκες, παιδιά ποδοπατιούνται, στριμώχνονται, λιποθυμούνε, ξεψυχούνε. Τους τρελαίνουν οι χατζάρες, οι ξιφολόγχες, οι σφαίρες των τσέτηδων!
- Βουρ, κεραταλάρ! (Χτυπάτε τους τούς κετατάδες!).
Το βράδυ το μονοφώνι κορυφώνεται. Η σφαγή δε σταματά. Μόνο όταν τα πλοία ρίχνουνε προβολείς γίνεται μια πρόσκαιρη ησυχία. Μερικοί που καταφέρανε να φτάσουνε ζωντανοί ίσαμε τη μαούνα, μας ιστορούνε το τι γίνεται όξω, στις γειτονιές. Οι τσέτες του Μπεχλιβάν και οι στρατιώτες του Νουρεντίν τρώνε ανθρώπινο κρέας. Σπάζουνε, πλιατσικολογούνε σπίτια και μαγαζιά. Όπου βρούνε ζωντανούς, τους τραβούνε όξω και τους βασανίζουνε. Σταυρώνουνε παπάδες στις εκκλησιές, ξαπλώνουνε μισοπεθαμένα κορίτσια κι αγόρια πάνω στις Άγιες Τράπεζες και τ` ατιμάζουνε. Απ` τον Αι-Κωνσταντίνο και το Ταραγάτς ίσαμε το Μπαλτσόβα το τούρκικο μαχαίρι θερίζει.
Η φωτιά όλη νύχτα αποτελειώνει το χαλασμό. Γκρεμίζονται τοίχοι, θρυμματίζονται γυαλιά. Οι φλόγες κριτσανίζουνε μαδέρια, έπιπλα, και φτούνε σιδερικά. Ξεθεμελιώνουνε την πολιτεία ολόκληρη. Απλώνουν πάνω στα έργα των ανθρώπων και τα διαλύουνε. Σπίτια, εργαστάσια, σκολειά, εκκλησίες, μουσεία, νοσοκομεία, βιβλιοθήκες, θέατρα, αμύθητοι θησαυροί, κόποι, δημιουργίες αιώνων. Εξαφανίζουνται κι αφήνουνε στάχτη και καπνούς.
Αχ, γκρέμισε ο κόσμος μας! Γκρέμισε η Σμύρνη μας! Γκρέμισε η ζωή μας! Η καρδιά, τρομαγμένο πουλί, δεν ξέρει που να κρυφτεί. Ο τρόμος, ένας ανελέητος καταλύτης άδραξε στα νύχια του κείνο το πλήθος και το αλάλιασε. Ο τρόμος ξεπερνάει το θάνατο. Δε φοβάσαι το θάνατο. Φοβάσαι τον τρόμο. Ο τρόμος έχει τώρα το πρόσταγμα. Τσαλαπατά την ανθρωπιά. Αρχίζει από το ρούχο και φτάνει ίσαμε την καρδιά. Λέει: Γονάτισε, γκιαούρη! Και γονατίζει. Ξεγυμνώσου! Και ξεγυμνώνεται. Άνοιξε τα σκέλια σου! Και τ` ανοίγει. Χόρεψε! Και χορεύει. Φτύσε την τιμή σου και την πατρίδα σου! Και φτύνει. Απαρνήσου την πίστη σου! Και την απαρνιέται. Αχ, ο τρόμος! Όποια γλώσσα κι αν μιλάς, λόγια δε θα βρεις να τονε περιγράψεις.
Τί κάνουν, λοιπόν, οι προστάτες μας; Τί κάνουν οι ναυάρχοι με τα χρυσά σιρίτια, οι διπλωμάτες κι οι πρόξενοι της Αντάντ! Στήσανε κινηματογραφικές μηχανές στα καράβια τους και τραβούσανε ταινίες τη σφαγή και τον ξολοθρεμό μας! Μέσα στα πολεμικά οι μπάντες τους παίζανε εμβατήρια και τραγούδια της χαράς, για να μη φτάνουν ίσαμε τ` αφτιά των πληρωμάτων οι κραυγές της οδύνης και οι επικλήσεις του κόσμου. Και να ξέρει κανείς πως μια, μόνο μια κανονιά, μια διαταγή, έφτανε για να διαλύσει όλα κείνα τα μαινόμενα στίφη. Κι η κανονιά δε ρίχτηκε κι η εντολή δε δόθηκε!

Διδώ Σωτηρίου

Από τη φωτοθήκη της Σύγχρονης Ελληνικής Λογοτεχνίας που είναι διαθέσιμη στον κόμβο του ΕΚΕΒΙ.